Versie 8.02 van de
paasdatum-calculator
staat GRATIS voor je klaar.
Selecteer de versie die je wilt installeren:
Internationale versieGrunneger oetvoerenen klik vervolgens op uitvoeren.
Internationale versieGrunneger oetvoerenWanneer valt Pasen? Die vraag wordt vaker gesteld, naarmate de lente dichterbij komt. Wat niet geheel onlogisch is, want paaszondag is immers de zondag na de volle maan, die op of kort na de lentedatum valt. Het is een opvatting die al eeuwen bestaat en die, althans op het noordelijk halfrond, goed bruikbaar is. Maar daarom nog niet wetenschappelijk correct, want de hier bedoelde volle maan is een berekende datum op basis van het uitgangspunt dat de nachtevening of voorjaars-equinox (astronomische lentedatum) op 21 maart valt.
De tijdens de vierde eeuw door de (rooms-katholieke) kerk in tafels of tabellen vastgelegde datum voor de kerkelijke volle maan – ook wel aangeduid als volle maan voor Pasen of paasvollemaan – die kan vallen van 21 maart tot 18 april, kan afwijken van de datum waarop de natuurlijke of astronomische volle maan in die periode valt. Daarbij komt dat het eigenlijk zonder meer onjuist is om Pasen in één adem te noemen met het begrip lentedatum, want die combinatie gaat alleen op voor het noordelijk halfrond. Ten zuiden van de evenaar valt de lente rond 21 september, terwijl Pasen er toch heus op de zelfde datum wordt gevierd als bij ons.
Het foute spraakgebruik is waarschijnlijk even oud als Pasen zelf en dateert uit de tijd dat het zuidelijk halfrond nog geen deel uitmaakte van de bekende wereld. De connectie tussen Pasen en de lente is terug te vinden in de prachtige term die in het Catalaans voor Pasen wordt gebruikt: Pasqua Florida, vrij vertaald zoiets als Pasen tijdens de bloei. Pinksteren heet in Catalonië: Pasqua Granada, wat duidt op de tijd van de vruchtvorming, in dit geval van de granaatappel die in de streken rond de Middellandse Zee in overvloed wordt gekweekt.
Door de relatie met een wisselende datum voor de kerkelijke volle maan, kan de paasdatum (= paaszondag) op 35 kalenderdata vallen, uiteenlopend van 22 maart tot en met 25 april. De data waarop, 49 dagen later, Pinksteren kan vallen zijn: 10 mei tot en met 13 juni. Pasen op 22 maart doet zich alleen voor indien de kerkelijke volle maan valt op 21 maart en die datum toevallig ook nog een zaterdag is (Pasen is immers de zondag erna). Het komt zelden voor. Het is voor het laatst gebeurd in 1818 en doet zich pas weer voor in 2285.
In tegenstelling tot het kerstfeest (geboorte van Christus) dat altijd op 25 december valt, heeft de vroege christelijke – lees: rooms-katholieke – kerk voor pasen (wederopstanding van Christus na zijn executie op Goede Vrijdag) geen vaste datum ingevoerd. Pasen moest dus altijd worden uitgerekend en dat was, zonder computer en zakrekenmachine, vrij ingewikkeld. Het correct uitrekenen van de paasdatum was een belangrijke kwestie voor de kerk. Zo belangrijk dat de calculatie die ervoor nodig was eenvoudigweg computus werd genoemd; naar het Latijnse woord voor berekening. Er was, met andere woorden, maar één berekening die er echt toe deed en dat was het correct uitrekenen van de paasdatum. Sterker nog: volgens sommige bronnen kon je in de Middeleeuwen niet tot priester worden gewijd (althans in Engeland niet) als je de kunst van het uitrekenen van de paasdatum niet verstond.
Het bedrijven van de computus werd in het grijze verleden met veel "magie" omgeven. Nou zijn kerkelijke hotemetoten natuurlijk nooit te beroerd geweest om hun volgelingen te imponeren en de priesters die de kunst verstonden om de paasdatum te "voorspellen" vormden op die gewoonte geen uitzondering. Ze schroomden bijvoorbeeld niet om termen te gebruiken als "het gouden getal", dat de facto niet meer was dan een fase in de berekening. De term bestaat overigens nog steeds, zij het dat-ie intussen wel ontdaan is van alle hokus-pokus die er in de donkere Middeleeuwen omheen hing.
Zoals ik eerder opmerkte kan Pasen (paaszondag) op 35 data in maart en april vallen. Interessant is de vraag hoe vaak elk van die data deze eeuw (2001-2100) aan de beurt komt om paaszondag te zijn. Pasen op 22 maart beleven we deze eeuw in elk geval niet, evenmin als Eerste Paasdag op 24 maart. Pas in 2285 is 22 maart weer eens de paasdatum, Pasen op 24 maart duurt nog langer en doet zich pas weer voor in 2391. Pasen op 23 maart kwam deze eeuw eenmaal voor, in 2008, en dat was gelijk ook de laatste keer. De honderd paasdata van de 21ste eeuw op een rij gezet (bron: Paasdatum calculator, versie 8.02):
22 maart: n.v.t.
23 maart: 2008.
24 maart: n.v.t.
25 maart: 2035 en 2046.
26 maart: 2062, 2073 en 2084.
27 maart: 2005 en 2016.
28 maart: 2027, 2032 en 2100.
29 maart: 2043, 2054 en 2065.
30 maart: 2059, 2070, 2081 en 2092.
31 maart: 2002, 2013, 2024, 2086 en 2097.
1 april: 2018, 2029 en 2040.
2 april: 2051 en 2056.
3 april: 2067, 2078 en 2089.
4 april: 2010, 2021, 2083 en 2094.
5 april: 2015, 2026, 2037 en 2048.
6 april: 2042, 2053 en 2064.
7 april: 2075 en 2080.
8 april: 2007, 2012 en 2091.
9 april: 2023, 2034 en 2045.
10 april: 2039, 2050, 2061 en 2072.
11 april: 2004, 2066, 2077 en 2088.
12 april: 2009, 2020, 2093 en 2099.
13 april: 2031 en 2036.
14 april: 2047, 2058 en 2069.
15 april: 2001, 2063, 2074, 2085 en 2096.
16 april: 2006, 2017, 2028 en 2090.
17 april: 2022, 2033 en 2044.
18 april: 2049, 2055 en 2060.
19 april: 2071, 2076 en 2082.
20 april: 2003, 2014, 2025, 2087 en 2098.
21 april: 2019, 2030, 2041 en 2052.
22 april: 2057 en 2068.
23 april: 2079.
24 april: 2011 en 2095.
25 april: 2038.
Wisselende data dus, voor Pasen. Statistici hebben uitgerekend dat de data aan de top en de staart van de lijst, 22 en 23 maart en 24 en 25 april, het minst vaak uitpakken als paaszondag. Daarentegen zijn 19 en 18 april de data waarop Pasen, gerekend over een volledige paascyclus van 5,7 miljoen jaar, het vaakst valt; op 19 april: 220.400 keer (3,867%) en op 18 april: 197.400 keer (3,463%). Daar steken 22 maart en 25 april schameltjes bij af met respectievelijk 27.550 keer (0,483%) en 42.000 keer (0,737%). In onderstaand schema is te zien hoe frekwent de 35 mogelijke data worden "gebruikt" door paaszondag. Om te weten te komen wanneer Pasen voor het laatst op een bepaalde datum viel en wanneer dat weer gebeurt, kun je de door mij ontwikkelde paasdatum-calculator downloaden (zie boven) en op je computer installeren.
Treffers en frekwenties van de 35 mogelijke paaszondagen. Wat opvalt is dat paaszondag in een cyclus van 5,7 miljoen jaar het meest frekwent valt op 19 april. Het is ook de enige datum, die meer dan 200.000 keer scoort. Pasen Pinksteren Aantal keren
per cyclusFrekwentie
(in %)maart
april
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25mei
juni
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
1327.550
54.150
81.225
110.200
133.000
165.300
186.200
192.850
189.525
189.525
192.850
186.200
192.850
186.200
192.850
189.525
189.525
192.850
186.200
192.850
186.200
192.850
189.525
189.525
192.850
186.200
192.850
197.400
220.400
189.525
162.450
137.750
106.400
82.650
42.0000,483
0,950
1,425
1,933
2,333
2,900
3,267
3,383
3,325
3,325
3,383
3,267
3,383
3,267
3,383
3,325
3,325
3,383
3,267
3,383
3,267
3,383
3,325
3,325
3,383
3,267
3,383
3,463
3,867
3,325
2,850
2,417
1,867
1,450
0,737
Dagen die nauw met de paasdatum samenhangen zijn:
• Goede Vrijdag, de vrijdag voorafgaand aan Pasen;
• Hemelvaartsdag, 39 dagen na Pasen;
• Pinksteren, 49 dagen na Pasen.
In sommige landen, zoals in Nederland, worden de maandagen na paas- en pinksterzondag als officiële christelijke feestdagen erkend.
De oorspronkelijke naam voor Pinksteren, Pentecoste, is afgeleid van een Grieks woord dat "vijftig" betekent (de vijftigste dag van Pasen). Soms valt paaszondag samen met het begin van de zomertijd. Klik hier om er meer over te lezen.
Wanneer Pasen valt hoeft overigens nooit meer een vraag voor je te zijn, als je mijn gratis Pasen-calculator downloadt en op je computer installeert. Je kunt met dat programma ook heel gemakkelijk even nagaan of en wanneer je verjaardag samenvalt met Pasen, Hemelvaartsdag of Pinksteren. Dat kan het geval zijn als je jarig bent op een van de volgende data:
• 22 maart: Eerste Paasdag (komt zelden voor).
• 23 maart - 25 april: Eerste of Tweede Paasdag.
• 26 april: Tweede Paasdag.
• 30 april - 9 mei: Hemelvaartsdag.
• 10 mei: Hemelvaartsdag, Eerste Pinksterdag.
• 11 mei - 3 juni: Hemelvaartsdag, beide Pinksterdagen.
• 4 - 13 juni: beide Pinksterdagen.
• 14 juni: Pinkstermaandag.
Met dank aan:
Claus Tøndering: Calendar FAQ
Robert Harry van Gent, The Institute for History and Foundations of Science (Universiteit Utrecht): Frequency of Easter Sundays
Ron Mallen, Astronomical Society of South Australia: Easter Dating Method
Marjolein Kool: Die conste vanden getale – proefschrift 1999.
Installeren/downloaden:
Paasdatum-calculator, internationale versie
Paasdatum-calculator, Groningse versie
